جمعه24 آذر 1396                         خانه تماس با ما بایگانی  
 
بازدید: 1481 تن
 

خجسته باد سالگرد ملی شدن صنایع نفت در سرتا سر کشور


هوشنگ گنجه ای
ماهنامه خواندنی : شماره 80 – اسفند92 و فروردین 93

روز 24 اسفند ماه 1329، به پايمردي دكتر محمد مصدق‌، در يك فراگشت پرفراز و نشيب‌، مجلس شانزدهم‌، و روز 29 همان ماه ، مجلس سنا صنايع نفت در سرتاسر كشور را ملي اعلام كرد‌.
روز سي‌ام تير ماه 1329‌، به درخواست علي منصور نخست‌وزير‌، مجلس شوراي ملي موافقت كرد كه لايحه‌ي قرارداد الحاقي نفت (گس ـ گلشائيان)‌ پيش از طرح در صحن علني مجلس‌، در كميسيون ويژه‌اي مورد بررسي و اظهار نظر قرار گيرد‌.
[علي] منصور در نحوه‌ي بردن لايحه به مجلس و موافقت با طرح آن در يک کميسيون فرعي، به معناي آن بود که نمي‌خواهد شخصا دفاع از لايحه را به عهده بگيرد و از اين‌رو، موجب ناخشنودي انگليس‌ها شد. آمريکايي‌ها نيز از منصور خوششان نمي‌آمد.
از اين‌رو، همان روز اعضاي كميسيون نفت، مركب از هژده تن از نمايندگان شعب شش‌گانه مجلس، برگزيده شدند. اين كميسيون از سوي مجلس شوراي ملي، مامور شد تا لايحه‌ي قرارداد الحاقي را بررسي كرده و پس از مطالعات لازم، نظرات خود را به آگاهي مجلس شوراي ملي برساند. اعضاي كميسيون عبارت بودند از :‌

دكتر محمد مصدق (رييس)‌، جواد گنجه‌اي و ميرسيد علي بهبهاني (نواب رييس)‌، حسين مكي (مخبر)‌، خسرو قشقايي و دكتر حسن علوي (منشي)‌، دكتر نصرت‌الله كاسمي‌، ناصر ذوالفقاري‌، سيد ابوالحسن حايري‌زاده‌، اللهيار صالح‌، دكتر سيدعلي شايگان‌، جمال امامي‌، علي‌اصغر سرتيپ‌زاده‌، عبدالرحمن فرامرزي‌، دكتر محمد علي هدايتي‌، هدايت‌الله پاليزي و ابوالقاسم فقيه‌زاده‌.

علي منصور برخلاف دستورات محمدرضاشاه که به وي تکليف کرده بود که خيلي زود لايحه را به سرانجام برساند، مايل نبود که پايش به گونه‌ي سرراست به اين مساله کشيده شود :‌
دستوراتي که شاه به منصور براي اجرا داده بود، از جمله شامل آن مي‌شد که در کوتاه‌ترين زمان ممکن لايحه‌ي الحاقي نفت را به تصويب مجلس برساند.
كميسيون نفت‌ در نخستين نشست‌، از دولت خواست تا پرونده‌ي نفت را در اختيار كميسيون قرار دهد‌؛ اما اين كار انجام نشد‌. سرانجام كميسيون نامه‌اي به نخست‌وزير نوشت و اخطار كرد كه درمدت ده روز‌ پرونده‌ي نفت را همراه با اظهارنظر روشن درباره‌ي لايحه الحاقي به كميسيون بفرستد‌. در مهلت داده شده‌، دولت پرونده‌ي نفت را به كميسيون فرستاد؛ اما درباره‌ي لايحه الحاقي اظهارنظر نكرد‌.
در اين راستا‌، نمايندگان جبهه‌ي ملي‌ همراه با دو تن از اعضاي كميسيون، دولت را به دليل دست به دست كردن در اجراي قانون 29 مهر ماه 1326‌ استيضاح كردند‌. در بند هـ  اين قانون آمده بود‌ :‌

دولت مكلف است‌... به خصوص راجع به نفت جنوب‌، به منظور استيفاي حقوق ملي‌، مذاكرات و اقدامات لازمه را به عمل آورد و مجلس شوراي ملي را از نتيجه‌ي آن مطلع سازد‌.

هم زمان، دكتر محمد مصدق در يك مصاحبه‌ي مطبوعاتي گفت‌ :‌

جبهه‌ي ملي‌، قرارداد دارسي و قرارداد 1933 و هم‌چنين‌، قرارداد الحاقي را به رسميت نمي‌تواند بشناسد و اين نوع اوراق بي‌ارزش‌، نخواهند توانست‌، وسيله‌ي غصب حقوق مردم باشد‌.

استيضاح دولت‌، چهار روز به درازا كشيد و سپهبد رزم‌آرا‌، ناگزير شد كه دفاع از لايحه‌ي قرارداد الحاقي را گردن بگيرد‌. بدين سان‌، مبارزه‌ي نفت‌ سخت‌تر شد‌.
دكتر مصدق و نمايندگان جبهه‌ي ملي در مجلس شوراي ملي بر اين باور بودند كه بزرگ‌ترين زيان لايحه‌ي قرارداد الحاقي‌، قانوني كردن قرارداد 1933 است‌. زيرا در ماده 10 قرارداد الحاقي آمده بود‌ :‌ با رعايت مقررات اين قرارداد‌، قرارداد اصلي [1312 / 1933‌] در كمال قوت و اعتبار باقي خواهد ماند‌.
در اين ميان‌، مطبوعات ملي نيز‌ نقش بسيار بزرگي در بيداري افكار عمومي‌، بازي كردند‌.
در نشست بيست و دوم كميسيون نفت‌، پاسخ دكتر مصدق به نامه‌ي غلام­حسين فروهر وزير دارايي كه در آن از لايحه‌ي الحاقي دفاع كرده بود‌، خوانده شد‌. دكتر مصدق‌ با رد ديدگاه‌هاي وزير دارايي‌، نظريه‌ي ملي‌كردن صنايع نفت در سرتاسر كشور را به ميان كشيد‌. در پايان نامه‌، پيشنهاد جبهه‌ي ملي مطرح شده بود‌ :‌
به نام سعادت ملت ايران و به منظور كمك به تامين صلح جهاني امضاكنندگان زير‌، پيشنهاد مي‌نماييم كه صنعت نفت در مناطق كشور‌، بدون استثناء‌، ملي اعلام شود‌. يعني عمليات اكتشاف‌، استخراج و بهره‌برداري‌، در دست ملت ايران قرار گيرد‌.
حايري‌زاده، اللهيار صالح‌، دكتر شايگان‌، دكتر مصدق‌، حسين مكي
گرچه كميسيون نفت‌ اصل ملي كردن صنايع نفت در سرتاسر كشور را نپذيرفت اما سرانجام در يك جلسه‌ي خصوصي‌، به اتفاق آرا قرارداد الحاقي را رد كرد‌ :‌
كميسيون نفت كه طبق تصميم سي‌ام خرداد 1329 مجلس شوراي ملي تشكيل شده است‌، پس از مذاكرات و مطالعات به اين نتيجه رسيد كه قرارداد الحاقي ساعد- گس‌، كافي براي استيفاي حقوق ايران نيست‌. لذا‌ مخالفت خود را با آن اظهار مي‌دارد‌.
با انتشار خبر مخالفت كميسيون نفت با قرارداد الحاقي‌، خيزش عمومي اوج گرفت و دولت نيز در برابر‌، بر فشار و تندي خود بر مردم و مطبوعات ملي‌ افزود‌.
روز نوزدهم آذرماه 1329‌، گزارش كميسيون نفت از سوي حسين مكي (مخبر كميسيون)‌ در صحن علني مجلس شوراي ملي‌، خوانده شد‌. در اين گزارش‌، كميسيون نفت‌ به اتفاق آرا‌، مخالفت خود را با لايحه‌ي قرارداد الحاقي اعلام داشته بود‌. البته در گزارش‌ به پيشنهاد نمايندگان جبهه‌ي ملي درباره‌ي ملي شدن صنايع نفت در سرتاسر كشور نيز اشاره شده بود‌.
روز شانزدهم اسفندماه‌، سپهبد رزم‌آرا نخست وزير‌ در مسجد شاه بر اثر تيراندازي از سوي خليل طهماسبي كشته شد. فرداي آن روز (17 اسفند ماه 1329) كميسيون نفت به اتفاق آرا‌، ملي شدن صنعت نفت را در سراسر ايران تصويب كرد و آن را تقديم مجلس شوراي ملي نمود‌ :‌

مجلس شوراي ملي
نظر به اين‌كه ضمن پيشنهادات واصله به كميسيون نفت‌، پيشنهاد ملي شدن صنعت نفت در سرتاسر كشور مورد توجه و قبول كميسيون قرار گرفته و از آن جايي كه وقت كافي براي مطالعه در اطراف اجراي اين اصل باقي نيست‌، كميسيون مخصوص نفت از مجلس شوراي ملي‌، تقاضاي دو ماه تمديد مي‌نمايد‌.
روز 24 اسفند ماه‌، مجلس شوراي ملي‌ طي يك ماده‌ي واحده‌، پيشنهاد كميسيون نفت را به اتفاق آرا‌، مورد تصويب قرار داد‌ :‌
ماده واحده‌ :‌ مجلس شوراي ملي‌، تصميم مورخ 17 اسفند 1329 كميسيون مخصوص نفت را تاييد و با تمديد مدت موافقت مي‌نمايد‌.

تبصره يك‌ :‌ كميسيون نفت مجاز است‌، از كارشناسان داخلي و خارجي در صورت لزوم‌، دعوت نمايد و مورد استفاده قرار دهد‌.

تبصره دو‌ :‌ آقايان نمايندگان حق دارند‌، تا پانزده روز بعد از تشكيل كميسيون‌، حق حضور داشته باشند‌.

اين مصوبه در تاريخ 29 اسفند 1329 به تصويب مجلس سنا نيز رسيد‌.

دو روز بعد از تصويب ماده واحده در مجلس شوراي ملي (26 اسفند 1329)‌ هفته‌نامه ساساني كه از سوي مكتب پان‌ايرانيسم منتشر مي‌شد‌، نوشت‌ :‌
صنعت نفت در سرتاسر ايران ملي شد و خورشيد طالع انگليس‌، غروب كرد.
روز پنج‌شنبه‌ي گذشته را بايد آغاز حيات نوين ملت ايران دانست‌. در اين روز‌، زن جير گراني كه بر اثر غفلت پادشاه قاجار‌، به دست و پاي ملت ايران بسته شده بود و رشد و تكامل ملت كهنسالي را متوقف ساخته بود‌، از هم گسيخته گرديد و حكم مرگ امپراتوري انگليس و سرفرازي ايرانيان‌، در آن واحد صادر گرديد‌. اين فرمان خون ايراني بود و اين تصميم‌، چيزي جز خواست ملت ايران نيست‌.



فرستادن دیدگاه ها
نام ونام خانوادگی:
ایمیل:    
دیدگاه ها:  


 
 
گروهبندی :
 

 
  پربازدیدترین ها:
 
توانمندی زبان فارسی در برابر زبان تازی ( عربی )

بحرين

واژگان فارسي را به‌كار گيريم

در شهر سوخته يافت شد: خط‌كش 5 هزار ساله با دقت نيم ميلي‌متر

شمار فارسي زبانان در سرزمين‌هاي خوارزم و فرارود


 
 
خانه| بایگانی | تماس با ما