دوشنبه11 ارديبهشت 1396                         خانه تماس با ما بایگانی  
 
بازدید: 2962 تن
 

درياي مازندران، كاسپيان، تبرستان، خزر و ...


 
يکي از مشخصه هاي بارز و مهم درياچه مازندران به ساير درياچه هاي جهان، تعداد نام هاي منتسب از زمان هاي قديم تا امروز براي اين درياچه مي باشد. به طوريکه در کتاب جغرافيايي استان گيلان نوشته شده است که تعداد نام هاي اين درياچه، به 50 عدد مي‏رسد.

درياچه‎ي مازندران دليل تعداد نام‎ها از آن جاست كه جغرافي دانان، و تاريخ نگاران، بسته به اين كه از كدام نقطه به كنار اين دريا رسيده‎اند، با توجه به نام رايج در ميان مردم آن محل، همان نام را و يا چند نام ديگر را با توجه به سفر در كنار دريا، براي آن ثبت كرده‎اند.

يکي از نام‎هاي  مهم که در مورد اين درياچه به کار مي رود مازندران است به کارگيري کلمه مذکور براي ناميدن اين دريا در زمان هاي اخير در غالب نوشته ها به چشم مي خورد هر چند که اين واژه از سده هاي پيشين و به قولي در آغاز سده هفت هجري قمري بر اين دريا نيز نهاده شد و کهن ترين منبعي که واژه مازندران در آن به کار رفته است شاهنامه فردوسي است.

مازندران يکي از سه استان شمال ايران محسوب مي شود که از غرب به استان گيلان و از شرق به استان گلستان(كه در چند سال پيش از آن جدا شده است) و از شمال به درياچه‏ي کاسپين و از جنوب هم به كوه البرز محصور شده است. مازندران اصلا به «موزندرون» معروف بوده زيرا که «موز» نام کوهي بود در حدود گيلان تا کالا مضران و جاجرم امتداد داشته و اين سرزمين در درون کوه واقع بود که به مازندران شهرت يافته است.

واژه مازندران در کتاب شاهنامه بدين صورت معرفي شده که «مز» به معني بزرگ «ايندره» يا (انيدرا) نام يکي از پروردگاران آرياييان بوده که در دين مزديسني از ديوها شمرده شده است. «آن» که در پسوند جايي يا مکاني به کار مي رود مانند گيلان، اصفهان،‏...

هم‏ چنين در گورش سنکسر نيز Mabendra ايندره بزرگ نام کوهي يا رشته کوهي و هم‏ چنين نام جايي است و در روايت ديگري نام رودخانه اي است.

درياي مازندران را هم به دليل همجواري با استان گيلان درياي گيلان هم مي گويند و گيل‏ها يا گل‏ها نام مردمي است که از هزاره‎ي پيش در سرزمين گيلان امروزي زندگي مي کردند.

گيل (gil) گيل نام قومي است که در سرزمين گيلان به سر مي برند و استان گيلان از آنان، نام گرفته است. در زبان پهلوي gel خوانده مي شد در نيمه اول قرن ميلادي به نام gelaee گلائه در گزارش تاريخ نويسان رومي يوناني معرفي شده است در اوستا اشاره به ناحيه اي در جنوب درياي خزر شده به نام varena (ورن) که ريشه‏ي نام گيل و گيلان دانسته شده است.

گيل يا گلاي نام جمع است به معني گيلان و گيلانيان. به عربي آن را الجيل مي گفتند كاسپيان هر حال، گيل در گذشته گل بيان مي شده و هنوز هم در گيلکي اصطلاحي معروف است.

 گيلان در اوستا، سرزمين «ورنا» ياد شده است خاورشناسان در تعيين مکان کنوني آن اختلاف دارند گروهي «پشتخوارگر» را شامل طبرستان که در گيلان است، همان سرزمين «ورنا» مي دانند.

نام کاسپين، از ريشه‏ي کاس گرفته شده است و نام قومي است که در كرانه‎‎هاي جنوبي درياي مازندران سکونت داشته اند.

کاسپين از نام قبايلي موسوم به کاسپي‏ها که در سده‏ي نخست ميلادي در کرانه جنوب باختري اين درياچه مي زيستند گرفته شده است. هم‏ چنين در مورد کاسپين مي توان گفت که اين واژه از ريشه کاس گرفته شده است و کاس نام طايفه اي بود که در سواحل جنوبي خزر سکونت داشته اند که جمع کاس، کاسپين ناميده مي شود.

در گذشته به درياي مازندران کاسپين، کاسپيا، کاسپاين، کاسپيانا و کاسپي مي گفتند. کاسپي‏ها در کرانه جنوب باختري درياي مازندران مي زيستند و اين درياچه به نام آنان درياي کاسپي خوانده شده است. کاسپي‏ها مردمي بودند کهن و ايراني نژاد که تا 200 پيش از ميلاد در مرکز و در جنوب خاوري قفقاز زندگي مي کردند و در 1000 پيش از ميلاد قبايل هم‏جوار، آن‏ها را به کرانه هاي باختري درياي مازندران راندند، که در نتيجه اين دريا و نيز محل زندگي آنان را کاسپين ناميدند.

تبرستان نام قديم مردم نواحي جنوب خزر است که به آن دليل درياي هم‏جوار آن هم به همين نام معروف شد.

از ديگر نام‎هاي اين دريا تبرستان، طبرستان يا تاپورستان و تبورستان بوده است که تبورستان توسط مهاجران آريايي به نقاط بلند کوهستاني رانده شدند و سده پس از سکونت آرياييها آيين مزد يستي را پذيرفتند.

در لغت نامه‎ي دهخدا در لغت نامه خود در اين باره نوشته شده است که «طبرستان، تپورستان، تاپورستان، سرزمين تاپورها (نام قديم ساکن آن ناحيت) «تبر» به معني پشته و تپه و کوه‏هاي کوچک است و چون آن ولايت غالبا پشته و تپه کوهستان بوده که تبرستان لفظ پارسي قديم است و هم‏چنين جاي ديگري و در همان منبع نوشته که تبرستان نام سرزميني است در شمال ايران که نام مشهورش مازندران است که در وجه تسميه اين لفظ آمده که چون آن ملک، جنگل زياد دارد که با تبر اهل آن ملک بريده مي شود و سلاح جنگلي اهل آن ملک هم تبر بوده که از اين جهت به آن تبرستان مي گفتند.

«تبر» در زبان محلي به معني کوه است طبرستان بخشي از ايالت قديمي «فرشادگر» بوده است تبرستان تا قرن هفتم قمري شامل مازندران گيلان و دامغان و بسياري از شهرها و استان‏هاي ديگر مي شد.

بطلميوس و ارسطو، درياي مازندران را هيرکانيا (ارقانيا) خواندند.

به گزارش بخش ايرانشناسي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) نام پيشين درياي مازندران در عهد كهن، هيرکانيا، هيرکانير، هرکانه، هيرکانيان، هيرکاني، ايراکانيا يا ارقانيا بوده است، کلوديوس، پتوله مااوس معروف به بطلميوس و ارسطو آن را درياي «ارقانيا» خوانده است.

هيرکانيا يعني کرانه جنوب خاوري درياي مازندران و دره‎هاي رود گرگان و اترک در زمان نخستين شاهان هخامنشي، جزء سرزمين پارت بوده است.

بسياري بر اين باورند كه هيرکاني سرزميني بوده ميان زيستگاه آسوديها که در غرب درياچه اروميه بودند. درياي مازندران در همسايگي اران ها در قفقاز که امروز استان اردبيل نام دارد.

ديلم هم  نامي بود که در زمان هاي قديم به درياي کاسپين داده اند. ديلم نام قومي است که در سرزمين ديلم، ميان طبرستان و آذربايجان زندگي مي کردند. نام ديلم از سده نهم ميلادي به اين دريا داده شده است. ضمنا امروزه از ديلم بزرگ مرکز دهستان ديلم بخش سياهکل شهرستان لاهيجان و منطقه‎اي ديگر از همان بخش به نام ديلمان بر جاي مانده است ولي ديلم نام ديگر گيلان است که پيش از اسلام به اين نام نيز مشهور بوده.

ديلم تا قبل از قرن چهارم قمري گيلان مازندران سمنان دامغان و بسطام را در بر مي گرفته است.

مردم ديلمان از روزگاران باستان تا امروز به شجاعت و سلحشوري سرشناس بودند که با چيرگي عرب بر ايران، مردم اين ناحيه برابر عربها پايداري کردند و مردانه سدي بر حمله آنان به اين بخش از ايران زمين شدند که عرب ها اين ناحيه را ثغر مي خواندند يعني مرزي که سرزمين آنها را با نواحي دشمن و اهل کفر جدا مي کرد.



فرستادن دیدگاه ها
نام ونام خانوادگی:
ایمیل:    
دیدگاه ها:  


 
 
گروهبندی :
 

 
  پربازدیدترین ها:
 
توانمندی زبان فارسی در برابر زبان تازی ( عربی )

بحرين

واژگان فارسي را به‌كار گيريم

در شهر سوخته يافت شد: خط‌كش 5 هزار ساله با دقت نيم ميلي‌متر

شمار فارسي زبانان در سرزمين‌هاي خوارزم و فرارود


 
 
خانه| بایگانی | تماس با ما